4 i 5 czerwca 2026 roku byliśmy w Barcelonie na spotkaniu europejskiego partnerstwa Cities of Equality, działającego w ramach Agendy Miejskiej dla Unii Europejskiej. Jako jedyni przedstawiciele Polski w tej inicjatywie spędziliśmy dwa dni na warsztatach, prezentacjach i rozmowach o tym, jak fundusze unijne i polityki miejskie mogą realnie zmniejszać nierówności społeczne.
Spotkanie odbyło się w Canòdrom, barcelońskim centrum innowacji cyfrowej i demokracji, prowadzonym przez Wydział Partycypacji Demokratycznej i Innowacji Rady Miasta Barcelony. Gospodarz nie był przypadkowy. To miejsce, gdzie Barcelona od lat testuje narzędzia partycypacji obywatelskiej i zarządzania cywilnego, co dla Konina i regionu w trakcie transformacji pokopalnianej jest konkretną inspiracją, nie tylko teorią.
Trzy działania, jeden cel
Partnerstwo Cities of Equality pracuje równolegle nad trzema obszarami. Pierwszy, prowadzony przez UniverCities, dotyczy oceny segregacji przestrzennej i dostępu do usług. Zespół zakończył już przegląd literatury i praktyk z wielu krajów Unii, wnioski będą opublikowane w czerwcu 2026 roku. Jeden z nich szczególnie do nas przemówił: pojęcia takie jak deprywacja sąsiedzka czy miejska podatność na wykluczenie sprawdzają się w praktyce lepiej niż abstrakcyjna segregacja, bo łatwiej je przełożyć na konkretne działania samorządu.
Drugi obszar, którym kieruje Miasto Metropolitalne Rzym, mierzy się z pytaniem, jak wbudować równość w instrumenty finansowania oparte na rezultatach. Ekspertka Milota Sidorova przedstawiła analizę dziewięciu studiów przypadków ESPON i wynik był otrzeźwiający: równość najczęściej nie wchodzi do decyzji o finansowaniu nie dlatego, że brakuje deklaracji, ale dlatego, że brakuje wskaźników, brakuje kompetencji w procesach zarządczych, a zgodność formalna rozjeżdża się z rzeczywistym wpływem. Przykłady z Rotterdamu, węgierskiego programu integracji Romów i metropolii Lille pokazały, jak różnie to wygląda w praktyce, od zalet funduszy zarządzanych lokalnie po ryzyko kryteriów, które nie nazywają wprost grup docelowych.
Trzeci obszar, prowadzony przez ICLEI Europe, skupia się na partycypacyjnym zarządzaniu nastawionym na równość. Ekspert Ian Graham podsumował dotychczasowe sesje wymiany wiedzy z miastami Komotini, ANCT i Heerenveen, zwracając uwagę na trudność rozróżnienia między partycypacją zaprojektowaną świadomie jako narzędzie równości a partycypacją, która jest po prostu bardziej dostępna, bez takiej intencji. To rozróżnienie stanie się osią przewodnika, który powstaje w ramach tego działania.
W warsztatach towarzyszących wszystkim trzem działaniom uczestniczyliśmy aktywnie, wnosząc głos partnera z regionu, który mierzy się z transformacją gospodarczą i potrzebą włączenia społecznego w bardzo praktycznym, nie akademickim wymiarze.
Polityka unijna w tle
Spotkanie rozpoczęło się prezentacją Miguela Hernandeza-Littlewooda z Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej Komisji Europejskiej, który przedstawił cztery nowe inicjatywy w ramach unijnego pakietu socjalnego: pierwszą w historii Unii Strategię Przeciwdziałania Ubóstwu, wzmocnioną Europejską Gwarancję dla Dzieci, zalecenie Rady w sprawie zwalczania wykluczenia mieszkaniowego oraz zaktualizowaną strategię na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami. Partnerom przekazano jasny sygnał: to jest moment, w którym wstępne wnioski z prac partnerstwa mogą realnie wpłynąć na kształt nadchodzących inicjatyw unijnych, zanim zapadną kluczowe decyzje.
Wizyta studyjna i model barceloński
Popołudnie pierwszego dnia spędziliśmy w dzielnicy Trinitat Nova, odwiedzając Espai 3 Ulls, lokalne centrum edukacyjne działające w ramach barcelońskiego programu Pla de Barris. Wizytę uzupełnił warsztat poświęcony wykorzystaniu danych do analizy segregacji przestrzennej, w którym uczestnicy pracowali na żywym przykładzie tej dzielnicy.
Drugi dzień zamknęła hybrydowa sesja otwarta dla uczestników spoza partnerstwa, podczas której Rada Miasta Barcelony zaprezentowała swój model gestió cívica, zarządzania cywilnego, w którym organizacje społeczne otrzymują możliwość prowadzenia obiektów i usług publicznych w imieniu miasta. Omówiono też narzędzie balanç comunitari, służące do oceny wartości społecznej generowanej przez takie rozwiązania. To jeden z modeli, które warto obserwować z perspektywy mniejszych samorządów szukających sposobów na trwałe angażowanie mieszkańców, nie tylko na czas trwania projektu.
Co dalej
Partnerstwo formalnie kończy działalność w listopadzie 2026 roku, a ostatnia sesja spotkania w Barcelonie poświęcona była właśnie temu, co dalej. Najbliższe miesiące to czas dokończenia, publikacji i upowszechnienia wyników wszystkich trzech działań, tak aby dowody, narzędzia i rekomendacje trafiły do miast, instytucji zarządzających i decydentów, którzy mogą je realnie wykorzystać.
Dla nas i dla regionu, który reprezentujemy, udział w partnerstwie to coś więcej niż wymiana doświadczeń. To dostęp do narzędzi i danych wypracowywanych przez europejskie miasta, które można przełożyć na konkretne działania w 16 jednostkach naszej aglomeracji, od oceny dostępu do usług po sposób, w jaki projektujemy lokalne konsultacje społeczne.
