Fałsz ma nad prawdą jedną przewagę. Jest tani. Prawdę trzeba sprawdzić, zestawić ze źródłem, zapytać drugą stronę. Kłamstwo wystarczy wymyślić i kliknąć „udostępnij”. Co drugi Polak nie czuje się w sieci bezpiecznie i to zdanie brzmi już jak poważny alarm.

Maja Mazurkiewicz, prezeska Fundacji PZU, partnera projektu „Czysty Przekaz: Rozmowy na Faktach w Aglomeracji Konińskiej”, powiedziała przy starcie ogólnopolskiej kampanii: „Dezinformacja to nie tylko fake newsy. To w obecnych czasach realne zagrożenie”. Na plakacie to slogan. W szkole to konkretny uczeń z konkretnym telefonem w ręku i konkretnym filmikiem od kolegi, który ma ich do czegoś przekonać.

W ramach Tygodnia Rozmów na Faktach do dziesięciu szkół aglomeracji przyszli ludzie, którzy factcheckingiem zajmują się zawodowo: Dariusz Michalak z konin.fm, Nicola & Marcin i Lech z Konin24, Tristan Tomczak i Iwona Krzyżak z LM, Mateusz Krzesiński z Meloradia oraz Marcin Szafrański z Przeglądu Konińskiego. Sześć spotkań w Koninie, cztery w mniejszych miejscowościach: Żychlinie, Woli Podłężnej, Sadlnie i Brzeźnie. Nikt nie przyniósł ze sobą gotowej recepty, bo takiej recepty nie ma. Staraliśmy się jednak, żeby walka z dezinformacją dostała konkretną twarz i nazwisko, coś, co młodzieży zostanie w pamięci dłużej niż kolejny, suchy wykład najeżony masą informacji, z których na drugi dzień nic nie będą pamiętać.

To ważniejsze, niż się wydaje. Wiadomość z sieci przychodzi bez twarzy. Nie wiadomo, kto ją napisał, kto sprawdził, kto odpowie, jeśli się myli? Dziennikarz w klasie jest odwrotnością tego mechanizmu. Można go zapytać wprost: skąd to wiesz? I patrzeć, jak szuka odpowiedzi. To rzadka lekcja, bo pokazuje nie wniosek, tylko drogę do niego.

Janusz Korczak rozumiał to prawie sto lat temu. Wydał gazetę, w której reporterami były dzieci, i nie kazał im przepisywać plotek. Kiedy do redakcji „Małego Przeglądu” dotarł sygnał, że w warszawskim Ogrodzie Krasińskich plac zabaw ogrodzono drutem kolczastym, jeden z reporterów zapewne poszedł tam i sprawdził to na miejscu. Taki odruch nie bierze się z regulaminu. Warto go zobaczyć u kogoś, kto naprawdę tak pracuje.

Współczesna szkoła ma z resztą z tym dodatkowy kłopot. Od września 2026 roku dzieci nie mogą korzystać ze smartfonów na terenie szkoły, także na przerwach. Telefon zostaje w szafce, ale informacja i tak wychodzi z klasy razem z uczniem, a po lekcjach wraca do niego w pełnej sile. Zakaz nikogo nie nauczy, jak odróżnić prawdę od fałszu. Rozmowa z profesjonalistą może jednak pomóc wykształcić młodym bardzo wartościowy nawyk: krytyczne myślenie.

Partnerem projektu jest Fundacja PZU.