Zanim skończyłeś czytać ten tytuł, gdzieś w Polsce ktoś udostępnił fałszywą informację. Nie złośliwie. Nie świadomie. Po prostu – uwierzył.
Liczby są brutalne w swojej precyzji. Według raportu Koalicji „Razem Przeciw Dezinformacji” aż 84% Polaków zetknęło się z fake newsem, a dziewięciu na dziesięciu badanych potwierdziło prawdziwość przynajmniej jednej fałszywej informacji – sądząc, że mówi prawdę, broniąc jej w dyskusji, przekazując dalej. Co więcej, wyniki z 2024 roku są gorsze niż sprzed trzech lat. Świadomość problemu rośnie, odporność – niekoniecznie.
Osiem na dziesięć osób przyznaje, że dezinformacja w sieci eskaluje z roku na rok. I wszyscy wiemy, kto tę sieć zamieszkuje najbardziej intensywnie.
Informacja jako broń
Dezinformacja przestała być ciekawostką socjologiczną. Stała się narzędziem – i to skutecznym. Wpływa na wyniki wyborów, podważa zaufanie do instytucji, sieje panikę zdrowotną, destabilizuje rynki. Jak zauważył Dariusz Ćwiklak z Newsweeka: zły wybór roweru można oddać. Głosu oddanego pod wpływem politycznego fake newsa – już nie.
Zjawisko nie zna granic geograficznych ani pokoleniowych. Ale ma wyraźne linie frontu: media społecznościowe, które w Polsce wyprzedziły już prasę jako źródło informacji, to ekosystem zoptymalizowany pod emocje, nie pod prawdę. Algorytmy nagradzają wirusowość. Wirusowość nagradza oburzenie. Oburzenie nie pyta o źródła.
W tej przestrzeni dorastają dziś polskie nastolatki. Codziennie. Bez mapy.
Tydzień, który może zmienić szkołę.
Właśnie dlatego Stowarzyszenie Aglomeracja Konińska – przy wsparciu Fundacji PZU – uruchomiło projekt „Czysty Przekaz: Rozmowy na Faktach w Aglomeracji Konińskiej”.
Jego sercem są mini granty do 1000 złotych, przyznawane uczniowskim zespołom, które zdecydują się zorganizować w swojej szkole, na uczelni lub w instytucji tzw. Tydzień Rozmów na Faktach – tydzień warsztatów, debat, spotkań z dziennikarzami i ekspertami medialnymi. Tydzień, w którym temat odpowiedzialnej komunikacji wybrzmi w lokalnej społeczności nie jako szkolna prelekcja, lecz jako żywe, angażujące wydarzenie.
Środki z grantu można przeznaczyć na materiały edukacyjne, organizację wydarzeń, zaproszenie gości. Spotkania z dziennikarzami i ekspertami finansowane są z dodatkowej, odrębnej puli.
Warunki udziału są proste: zespół minimum trzech osób, opiekun pełnoletni, formularz zgłoszeniowy z koncepcją tygodnia i kosztorysem działań. Jedna szkoła może zgłosić dowolną liczbę zespołów.
Nie wiedza, lecz umiejętność
Jest w tym projekcie coś, co odróżnia go od typowych szkolnych akcji edukacyjnych. Nie chodzi tylko o to, żeby uczniowie wiedzieli, że fake newsy istnieją. Chodzi o to, żeby nauczyli się działać – weryfikować, pytać, kwestionować, dialogować.
Badania jednoznacznie pokazują, że dyplom wyższej uczelni sam w sobie nie chroni przed dezinformacją. Chroni natomiast wiedza faktograficzna i nawyk krytycznego myślenia. Te rzeczy można ćwiczyć. I właśnie to proponuje projekt – przestrzeń do ćwiczeń, finansowanie i gotowe narzędzia.
Młodzi, którzy przejdą przez Tydzień Rozmów na Faktach, nie staną się tylko świadomymi odbiorcami informacji. Staną się aktywnymi twórcami kultury dialogu we własnym otoczeniu – w szkole, w rodzinie, w mediach społecznościowych.
W społeczeństwie, w którym 90% dorosłych przynajmniej raz dało się zwieść fałszywej narracji, to nie jest mała zmiana.
Jak się zgłosić?
Nabór wniosków trwa. Formularz zgłoszeniowy dostępny jest tutaj.
Regulaminy – mini grantów i projektu – oraz wzór wypełnionego formularza znajdziesz w sekcji Czysty Przekaz na naszej stronie.
Tysiąc złotych. Tydzień. I szansa, żeby twoja szkoła/uczelnia lub instytucja stała się miejscem, w którym prawda ma znaczenie.
Partnerem projektu jest Fundacja PZU.
Źródła:
- Fundacja Digital Poland / Koalicja „Razem Przeciw Dezinformacji”, Dezinformacja oczami Polaków. Edycja 2024, Warszawa 2024 — digitalpoland.org / razemprzeciwdezinformacji.pl
- Forsal.pl, Dezinformacja w Polsce. Nowy raport obala mit o odporności na fake newsy, maj 2025
